زمزمه

از برادر بزرگم که سالها در آمریکا رندگی کرده همیشه می شنیدم که بزرگترین مشکلی که در طول آن سالها داشته برقراری ارتباط دوستانه و نزدیک با مغربیان بوده. وجود چنین مشکلی کمی برای من عجیب بود به خصوص که می دانستم از نظر زبان مشکل زیادی ندارد. او مانع اساسی برای برقراری ارتباط اینگونه مطرح می کرد که " وقتی به صورتشان نگاه می کنی ، نمی توانی بفهمی که چه احساس دارند، یا به چه چیزی فکر می کنند" یا اینکه " تنها موضوع جذاب آنها برای صحبت آب و هوا است"

و حالا من در حال تجربه ای مشابه و یا شاید بدتر هستم. بدتر از این جهت که ما زندگی در اینجا را با تحصیل آغاز نکردیم و در محیط کار با افرادی سروکار داریم که اکثرا دچار روزمرگی اند. آنها که مدیرند، نگرانی روز و شبشان رونق کسب و کار و سرپا ماندن در میان رقبا به هر قیمت است و کارمندان نیز همواره در دعدعه اینکه اطلاعات فنی آنها مطابق روز باشد و همیشه برای دل بردن از کارفرمایان چیزی در چنته برای ارائه داشته باشند. اکثریت قریب به اتفاق در طول هفته سر در لاک خود فرو کرده اند و کار خود را می کنند. ارتباط غیرکاری که هیچ ، برای ارتباطات کاری هم حتی با میز کناری خود تا حد امکان از ایمیل استفاده می کنند. یک کامپیوتر بی حس و برنامه ریزی شده اند در مقابل کامپیوتر دیگری نشسته یا مثل زنی که 8 ساعت در روز مقابل آینه با سرو صورت خود ور می رود. آرزوها و برنامه های کوتاه مدت آنها هم معمولا تعطیلات آخر هفته است و همواره انتظار آن را می کشند. وقتی صدایت می کند به هیجان می آئی که چه می خواهد بگوید....

" تعطیلات این هفته چه می کنی؟"

سوالی تکراری که کاملا ناامیدت می کند. و دوشنبه هر هفته هم که روابط انسانی و صمیمانه به اوج می رسد از  هم می پرسند:

" تعطیلات چه کردی؟"

در چند جمله خلاصه ای از آنچه کرده اند به هم می گویند و بی آنکه پی حرف را بگیرند کار را شروع می کنند و دوباره آغاز دور.

البته می دانم که در همه جای دنیا و در همه رشته ها کسی می تواند در صحنه کار باقی بماند که از دانش روز غافل نباشد و این منطق هر شغلی است.  اما اولا مشکل عام همه ما فنی ها این است که باید چیزهایی بخوانیم که کمترین ارتباطی با نیازهای انسانی و روحی ما ندارد. به خصوص که در دوران مدرن، رشته های فنی از علوم پایه روز به روز دورتر می شوند و بیش از اینکه علم باشند ، به مهارت شبیه اند.

ثانیا مشکل خاص ما که در چنین ممالکی زندگی می کنیم این است که علاوه بر تحمل فضای خشک و بی روح تخصصی کار،  باید چهره ها و ارتباطات از نظر ما نا مفهوم در محیط کار را هم تحمل کنیم.  ارتباطات انسانی علاوه بر تاثیرات عاطفی، می توانند پنجره ای باشند برای مشاهده تجربیات دیگران به عنوان یک هم نوع. با وجود چنین روابطی می توانیم ببینیم که چگونه در ذهنهای متفاوت، از فرضیات و داده های مشترک،تجربه های متفاوتی به دست می آید و از آن تجربیات به عنوان داده استفاده کنیم.  بر همین اساس علاوه بر آنکه مطالعات فنی ما پنجره ای به افقی جز امرار معاش باز نمی کند، ما از چنین روابط تاثیر گذاری هم با همکاران و اطرافیان محرومیم.

خلاصه اینکه در حال حاضر مطابق تجربه ما اینجا زندانی انفرادی است. سلولی به وسعت یک قاره. هرچند تنهایی در زندان ، فرصتی منحصر به فرد به دست می دهد برای خیلی کارها. هستند نویسندگان و متفکرانی که مهمترین مکتوبات خود را در زندان نوشته اند. اما به هر حال زندان، زندان است و باید انتظار پایانش را کشید. به خصوص برای من که نه متفکرم و نه نویسنده.  

و هنگامیکه خداوند پیروز شد

ما قربانيان و فدائيان آينده ايم. در انتظار  آينده اي روشن و شيرين ، شب و روزمان را كه مملو از تاريكي و تلخي است تنها با وعده هاي شيرين مي گذرانيم. كمتر چيزي در زندگي ما نقد است. در شعارها و سخنان حاكمان و مديران همگي از برنامه ، آينده و انتظار سحن مي گويند.

حاكميت ما نماينده خدائيست كه پس از قرن ها بالاخره توفيق يافته تا براي اولين بار بر بخش كوچكي از بشريت مخلوق خود حكومت كند. حاكميت نیز با احساس چنین مسئولیتی سنگین، در حال توليد 80 ميليون گيره مقدس است براي آنكه همه سرها در آن بسته شود و جهت نگاه ها به يكسو و يك افق تنظيم شود. افق مورد نظر مجموعه ايست از گزاره هاي نازل شده و در حال نزول ، روشن، ثابت و هميشه قطعي و لايتغيركه قرار است براي ما بهشت به ارمغان بياورد. هر منبعي   خارج از اراده اي مشخص گيره ها را شل و يا از تنظيم خارج كند، يا خود دشمن است و يا عامل دشمن.  جالب اينكه اين افق روز به روز هم روشن تر شده و تنظيم گيره ها هم دقيق تر مي شود. بنابراين عوامل دشمن هم همواره در حال افزايشند و به تدريج از درو ديوار دشمن و دشمني ميبارد. جاهلان سرگذر، استادان دانشگاه ، كارمندان و كارگران ، سرمايه داران، دانشجويان و زنان هر يك  فراخور اثري كه مي توانند داشته باشند نوعي دشمنند.

اينكه در اين چند دهه چگونه زندگي كرديم و بر سر چند نسل اخير چه آمد و حالا چه مي كنيم مهم نيست. همه اين نسلها و روزها فداي همان بهشت نسيه. كودكان و مردم كوچه و بازار را به تماشاي جان دادن و دست وپازدن انسانها بر بالاي دار به حق يا نا حق دعوت مي كنيم كه در بهشت موعود جنايت و خشونت نبينيم و نبينند. راه ها و شريان هاي ورود اطلاعات و لوازم اوليه تفكر را محدود مي كنيم براي ايجاد بهشتي مملو از تفكرو آگاهي.  بذر بداخلاقي ، کینه و بي اعتمادي مي‌كاريم تا دروگر انسانيت ، محبت و مروت باشيم.

كاش كسي روشن مي كرد كه اين بهشت از كجا خواهد آمد و بر كجا مستقر خواهد شد و ساكنان كجا بهره برداران آنند.